Transcript [00:05] Təşəkkür edirəm. [00:07] Buradakı gənc tələbənin verdiyi yaxşı məsləhətə əməl edəcəyəm. O dedi ki, [00:13] burada yalnız müzakirəyə çıxarılan təklif müzakirə olunur, [00:18] yalnız həmin təklif. Yeni təkliflər uydurulmur. [00:23] Əslində etməli olduğunuz yeganə şey əks mövqeyi sübut etməkdir. [00:28] Mən də indi məhz bunu edəcəyəm. [00:30] Qışqırmaq yox, yalnız faktlar. İsrail sülh istəyirdi. Həqiqətən. [00:37] Təkrar-təkrar. [00:38] Amma Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 1947-ci ildə bölünmə planının lehinə səs [00:44] verdiyi andan etibarən hücum altındayıq. [00:47] Ərəblər vətənimizin hər hansı bir hissəsində yəhudi dövlətinin yaradılmasına [00:53] mane olmaq üçün güc tətbiq edəcəkləri ilə hədələdilər. [00:58] Və bu hədələrini həyata keçirdilər. [01:01] Bəs bölünmə planı əslində nə nəzərdə tuturdu? Bu, [01:05] ərəblərə qarşı böyük bir ədalətsizlik idimi? Xeyr. [01:10] Münbit torpaqların böyük hissəsi yaradılacaq Fələstin ərəb dövlətinə [01:15] veriləcəkdi, [01:16] yəhudi dövləti isə bir-birinə güclə bağlanan, [01:20] əsasən quraq və əkin üçün yararsız üç ərazi parçası ilə məhdudlaşacaqdı. [01:25] Buna baxmayaraq, yəhudilər “bəli” dedilər. Ərəblər isə “xeyr” dedilər. [01:32] Çünki hətta bu da çox idi. [01:33] Yəhudilər üçün bu qədər öz müqəddəratını təyin etmə hüququ belə çox idi. [01:40] Çünki yəhudilərin bərabər və suveren olması fikri ərəblər üçün əsas problem [01:46] idi. [01:47] Siz ərəb dünyasında mövcud olan normadan danışdınız. [01:51] Bəli, [01:52] yəhudilər və xristianlar öz aşağı mövqelərini bildikləri və qəbul etdikləri [01:58] müddətdə ahəng içində yaşaya bilərdilər. [02:01] Amma özlərini bərabər, başıuca, suveren, [02:05] öz talelərinin sahibi kimi təsəvvür etməyə cəsarət etdikləri anda problem də [02:11] məhz orada yaranırdı. [02:13] Yəhudilər özlərini bərabər hesab etməyə cəsarət edən kimi ardınca zorakılıq [02:19] gəlirdi. [02:20] Və həqiqətən də, Fələstin ərəb silahlı dəstələri hücum etdilər. Sonra, [02:26] 1948-ci ilin mayında bizi əhatə edən və daha uzaqda yerləşən bütün ərəb [02:32] dövlətləri işğala başladılar. [02:34] Həmin müharibədə qaçqınların yaranmasının yeganə səbəbi də bu idi. [02:40] Yeganə səbəb, Ghada. [02:42] İsrail 1948-ci il ərəb müharibəsindən sağ çıxmağı bacardı və biz sadəcə sülh [02:48] içində yaşamaqdan məmnun olardıq. [02:51] Unutmayın: [02:52] 1948-ci il müharibəsinin sonunda İordaniya İordan çayının Qərb sahilini [02:58] ilhaq etmişdi, [02:59] Misir isə Qəzzanı idarə edirdi. Bu, xəritənizdə də var. [03:04] Fələstinlilər üçün həmin ərazilərdə daha bir ərəb dövləti yaratmalarına mane [03:10] olan heç nə, [03:11] tamamilə heç nə yox idi. Bunu etmədilər. [03:15] Bunun əvəzinə İsrailə qarşı müharibəni davam etdirməyi seçdilər. [03:21] İsrailin İordan çayının Qərb sahili və Qəzzaya nəzarət etməyə başlaması məhz [03:27] belə baş verdi. [03:28] Bu, aqressiv torpaq ələ keçirməsi deyildi. [03:32] Bir neçə ərəb ordusu bizi yenidən mühasirəyə aldıqdan və 1967-ci ilin [03:38] mayında, [03:38] onların haqqını vermək lazımdır, bunu açıq şəkildə dedikdən sonra baş verdi: [03:44] “Ərəblər, [03:45] İsrailə məhvedici ölümcül zərbə vurmaq üçün fürsətimiz budur.” Həmin vaxt [03:51] biz nə İordan çayının Qərb sahilinə, [03:54] nə də Qəzzaya nəzarət edirdik. [03:57] İsrail bu müharibəni altı günə qazandı. [04:00] Amma hətta onda da sülh təklif etdik. Əfsanəvi səfir Abba Eban, deyəsən, [04:06] Kembricdə oxumuşdu, eşitmişəm bir qədər yaxşıdır, mən də orada oxumuşam, [04:13] istehza ilə qeyd etmişdi ki, bu, tarixdə ilk müharibə idi ki, [04:18] ertəsi gün qaliblər sülh istəyir, [04:21] məğlublar isə qeyd-şərtsiz təslim tələb edirdilər. [04:25] Tanış səslənir? [04:27] Bəs İsrailin sülh təklifinə ərəb və fələstinlilərin cavabı nə oldu? [04:33] İsraillə sülhə yox. İsraili tanımağa yox. Danışıqlara yox. [04:38] Amma biz yenə də sülhə ümid edirdik. [04:41] Buna görə 1993-cü ildə Oslo sülh prosesinə daxil olduq. [04:45] Mən eyforiya içində idim. Bu, sülh istəyən bir xalqın eyforiyasıdır. [04:51] Və 2000-ci ilin sentyabrında, [04:54] mən də daxil olmaqla bir çox israilli iki dövlətli həllin həqiqətən yaxın [04:59] olduğuna inanarkən, [05:01] fələstinlilər İkinci İntifadanı başladılar. Bu, [05:06] mindən çox israillini qanlı parçalara ayıran və minlərlə insanı ömürlük [05:11] şikəst qoyan amansız intiharçı hücumlar kampaniyasına çevrildi. [05:17] Bütün bunlara baxmayaraq, [05:19] 2000-ci ilin dekabrında prezident Bill Klinton fələstinlilərə bütün Qəzzanı, [05:25] İordan çayının Qərb sahilinin 96 faizini və İsrail daxilindən bərabər həcmdə [05:31] torpaq mübadiləsini, [05:33] əgər problem bu idisə heç bir yaşayış məntəqəsinin qalmamasını, [05:38] iki ərazi arasında təhlükəsiz keçidi, Köhnə Şəhərin böyük hissəsini, [05:44] paytaxt kimi ərəb Şərqi Qüdsünü və İordan çayının Qərb sahilində İsrail [05:50] Müdafiə Qüvvələrinin yerinə beynəlxalq qüvvəni nəzərdə tutan sülh sazişini [05:56] masaya qoyanda “bəli” deyən İsrail oldu. [05:59] Fələstinlilərin bu sazişi qəbul etməməsi üçün heç bir bəhanə yox idi. [06:04] Heç bir. [06:06] Amma Yaser Ərəfatın rəhbərlik etdiyi fələstinlilər masadan qalxdılar və [06:11] bunun əvəzinə intiharçı hücumlarla bizi partlatmağa davam etməyi seçdilər. [06:17] Deyirlər insanın xarakteri, əslində kim olduğu, [06:22] verdiyi qərarlarda üzə çıxır. Bu, çox aydın seçim idi. İsrail “bəli” dedi. [06:28] Fələstinlilər uzaqlaşdılar. [06:31] Bizi intiharçı hücumlarla partlatmağa davam etmək üçün heç bir bəhanə yox [06:36] idi, [06:37] üzr istəyirəm. [06:39] Məhz həmin intiharçı hücumlar sonda İordan çayının Qərb sahilində [06:44] təhlükəsizlik səddinin, [06:46] nəzarət-buraxılış məntəqələrinin və yol maneələrinin tikilməsinə gətirib [06:52] çıxardı. [06:53] Şükürlər olsun ki, bunlar bir müddət həmin qanlı terror dövrünə son qoydu. [06:59] Düşünmək olardı ki, mesajı başa düşmüşük. Amma yox. [07:05] 2008-ci ildə baş nazir Olmert vasitəsilə daha bir sülh təklifi edən yenə [07:11] İsrail idi: [07:12] İordan çayının Qərb sahilindən demək olar ki, [07:15] tam geri çəkilmə və təklifi ərazinin təxminən 100 faizinə çatdıracaq torpaq [07:22] mübadiləsi. [07:23] Heç bir yaşayış məntəqəsi. Yenə də, əgər problem bu idisə, [07:28] danışıqlar yolu ilə aradan qaldırıla bilərdi. [07:32] Qəzza zolağına bağlantı. Fələstinin paytaxtı kimi ərəb Şərqi Qüdsü. [07:38] İsrail Köhnə Şəhərin bütün ərazisi üzərində suverenlikdən, [07:44] o cümlədən yəhudi xalqı üçün ən müqəddəs yer olan Məbəd dağından imtina [07:49] edəcəkdi; [07:51] həmin yer beynəlxalq qəyyumluq altında olacaqdı. [07:55] Yenə də fələstinlilərin bunu qəbul etməməsi üçün heç bir bəhanə yox idi. [08:01] Heç bir. [08:02] Amma prezident Abbasın dövründə fələstinlilər bu təklifdən də uzaqlaşdılar. [08:08] İsrail hətta 2005-ci ildə Qəzzadan tamamilə çıxdı, [08:13] bütün yaşayış məntəqələrini sökdü və sonradan seçilən HAMAS hökumətinin [08:18] bizim həyatımızı məhv etmək əvəzinə öz xalqının həyatını yaxşılaşdırmağa [08:24] diqqət yetirmək istədiyinə inanmağa özümüzə icazə verdik. [08:29] Buna inanmaq istəyimiz o qədər güclü idi ki, [08:33] bütün xəbərdarlıq əlamətlərinə məhəl qoymadıq və çox sayda Qəzza sakininin [08:39] işləmək, [08:40] təhsil almaq və ixtisaslaşmış tibbi yardım almaq üçün İsrailə daxil olmasına [08:45] icazə verdik. [08:47] Amma iqtisadi inkişafa və iş icazələrinə verilən bütün bu önəm, [08:52] HAMAS liderlərinin sonradan öyünərək dediyi kimi, [08:57] israillilərin sayıqlığını azaltmaq və həqiqətən yanımızda sakit [09:02] yaşayacaqlarına, [09:04] öz işləri ilə məşğul olacaqlarına inandırmaq üçün diqqətlə qurulmuş bir [09:09] aldatmanın hissəsi idi. [09:12] Fələstinlilərin bu öyünməsinin nə demək olduğunu düşünün: “Ha-ha, [09:18] israilliləri yalnız öz işimizlə məşğul olduğumuza və xalqımızın qayğısına [09:24] qaldığımıza inandırdıq.” Halbuki onlar çox, [09:28] çox fərqli bir şey planlaşdırırdılar. [09:32] 7 oktyabr 2023-cü ildə təlim keçmiş və silahlanmış 3 min fələstinli Qəzzadan [09:38] İsrailə hücum etdi. [09:40] Amma guya ekspansionist olan bizik. [09:43] Onların istifadə etdiyi kəşfiyyat məlumatlarının böyük hissəsi işləmək, [09:49] təhsil almaq və müalicə üçün İsrailə daxil olmasına icazə verdiyimiz [09:54] fələstinlilərin özlərindən gəlmişdi. [09:58] Onlar qətliam törətdilər. Qarət etdilər. Sevinclə, eyforiya ilə, [10:04] sadistcəsinə vəhşiliklər etdilər. Bunları təsvir etməyə hələ də nə ürəyim, [10:10] nə də mədəm dözür. 251 nəfəri girov götürdülər: yaşlı kişilər, qadınlar, [10:17] analar, atalar, uşaqlar, körpələr. [10:21] Və bunlar yalnız təlim keçmiş silahlılar deyildi. “Adi”, [10:26] “günahsız” adlandırılan minlərlə fələstinli mülki şəxs bu dəli zorakılıq [10:32] dalğasına böyük həvəslə qoşuldu və dəhşətli vəhşiliklər törətdi. [10:37] İsrail Müdafiə Qüvvələri fələstinlilərin bunu bizə bir daha heç vaxt edə [10:43] bilməməsini təmin etmək üçün Qəzzaya daxil olanda tamamilə silahlandırılmış [10:49] bir ərazi ilə qarşılaşdılar: [10:52] hər evin, məscidin, [10:54] xəstəxananın və məktəbin altından keçən və içərisinə açılan tunellər, [11:00] mina-tələlərlə dolu torpaq. [11:02] Qəzzaya çox böyük zərər vermədən döyüşməyi mümkünsüz edən bir mühit. [11:08] Üzr istəyirəm. Sonra, söz verirəm. [11:12] Tunellərdə gizlənən və mülki geyimdə olan HAMAS bunu məhz belə [11:17] planlaşdırmışdı. [11:18] İradlarınızı yönəltməli olduğunuz insanlar bunlardır. [11:23] Qarşılaşdığımız şey bu idi. [11:26] Ona görə də bizə baxıb İsrailin Fələstinlə heç vaxt həqiqətən sülh [11:31] istəmədiyini deməyə cəsarət etməyin. [11:34] Əksinə, bəlkə də biz sülhü həddindən artıq çox istəmişik. [11:39] Təklif ardınca təklif etdik... [11:43] Sonra. Sülh üçün təklif ardınca təklif, yenə təklif etdik. [11:48] Sonsuz aqressiyaya dözdük. [11:50] Amma sizə sülh istədiyimizi sübut etmək üçün özümüzün məhv edilməsinə imkan [11:57] verməyəcəyik. [11:58] Və əlbəttə, istənilən şərtlərlə sülhü qəbul etməyəcəyik. [12:03] Bəziləriniz bir dövlətli həll tələb edir [12:06] və eyni torpağa bağlı, amma dinləri, dəyərləri, mədəniyyətləri, [12:13] dilləri və tarixləri fərqli olan, [12:16] heç vaxt sülh içində yaşamamış iki xalqın sadəcə bir dövlətdə yaşamaqla [12:21] möcüzəvi şəkildə sülh və harmoniya içində yaşayacağını iddia edir. [12:27] Və açıq danışsaq, [12:29] bir dövlətli həll çağırışı çox vaxt sadəlövhlük və ya xəyala qapılmaq deyil. [12:35] Sizi bunda ittiham etmirəm. Amma bu, [12:38] yəhudiləri öz müqəddəratını təyin etmə hüququndan, [12:43] öz vətənimizdə azad xalq olmaq hüququndan məhrum etməyə yönəlmiş diqqətlə [12:49] hesablanmış bir cəhddir. [12:51] Bu məsələdə biz sadəlövh deyilik. [12:54] Minilliklər boyu bir xalqdan sonra digərinin təqibinə və əsarətinə məruz [13:00] qalma tariximiz var. [13:02] Və yeganə dövlətimizdən imtina edib yenidən başqalarının mərhəmətinə qalmağa [13:08] hazırlaşmırıq. [13:10] Biz həqiqətən sülh istəyirik və bunun baş verməsi üçün çox uzağa getməyə [13:15] hazırıq. [13:16] Amma bunun üçün dövlətimizdən imtina etməyəcəyik. İndi növbə sizindir, [13:23] fələstinlilər. [13:24] Nədənsə heç bir universitetin müzakirə etmədiyi bu suala cavab verin: [13:30] Siz nə vaxt yeganə yəhudi dövləti ilə həqiqətən sülh istəmisiniz?
